दुग्धजन्य पदार्थांचा व्यवसाय कसा सुरू करावा ?
दुग्धजन्य पदार्थ, जसे की दूध, लोणी, चीज, आइस्क्रीम, दही आणि वाळलेल्या दुधापासून बनवलेले इतर कोणतेही पदार्थ हे दुग्धजन्य पदार्थ म्हणून ओळखले जातात. ताजे आणि साठवता येण्याजोगे असे दोन्ही प्रकारचे पौष्टिक पदार्थ देण्यासाठी वेळेच्या सुरुवातीपासूनच दुधाचा वापर मानवाकडून केला जात आहे. काही देशांमध्ये उत्पादित होणारे जवळजवळ अर्धे ताजे दूध संपूर्ण पाश्चराइज्ड, कमी चरबीयुक्त किंवा स्किम दूध म्हणून वापरले जाते.
गायीचे दूध हे आतापर्यंत जगभरात सर्वोत्तम वापरले जाणारे प्रमुख दूध आहे. त्यांच्या दुग्धोत्पादनासाठी वापरल्या जाणार्‍या इतर प्राण्यांमध्ये म्हशी (भारत, चीन, इजिप्त आणि फिलीपिन्समध्ये), शेळ्या (भूमध्य देशांमध्ये), रेनडिअर (उत्तर युरोपमध्ये) आणि मेंढ्या (दक्षिण युरोपमध्ये) यांचा समावेश होतो. हा विभाग गाईचे दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांवर प्रक्रिया करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो. दुग्ध व्यवसायासाठी संकरीत गाई दुधाळ पाळल्या जातात. प्रचलित दुग्धापेक्षा अधिक तंत्र व्यापारी हा व्यवसाय हा निश्चितपणे शाश्वत धंदा असून, आर्थिकदृष्ट्या चांगला परवडतो.
जर तुम्हाला दुग्ध व्यवसाय करायचे असेल तर तुम्हाला गाई, म्हशी पाळण्याची आवश्यकता नाही. इतर व्यापारी दुग्ध व्यवसाय करतात, त्या पद्धतीने तुम्ही दुग्ध व्यवसाय करू शकता. एखाद्या दुग्ध उत्पादन करणाऱ्या कंपनीबरोबर करार करून तुम्ही तयार दुधाच्या पिशव्या विकू शकता. उदा. महानंद डेअरी, प्रभात, अमूल, मदर डेअरी, गोवर्धन ई. या कंपन्यांबरोबर करार करून तुम्ही तयार दुधाच्या पिशव्या विकू शकता. किंवा एखाद्या घाऊक दुग्ध व्यवसाय करणाऱ्या व्यापऱ्याशी करार करून तुम्ही सर्व कंपन्यांचे दूध विकू शकता. किंवा घाऊक दूध विक्रेत्याकडून १०० ते २०० लिटर सुटे दूध मागवू शकता आणि एका मोठ्या दुधाच्या टाकीमध्ये ते साठवून ग्राहकांच्या गरजेप्रमाणे दूध विकू शकता.
दूध प्रक्रिया उपकरणांची कशी निवडावी आणि वापरावी ?
मुख्यत: यश मिळविण्यासाठी दुग्धशाळा चालविण्यासाठी व्यापाऱ्याला सर्वोत्तम दुग्ध उपकरणे शोधणे फार महत्वाचे आहे. जर तुम्ही कोणतेही डेअरी फार्म (मोठे किंवा लहान) चालवत असाल तर दुग्धशाळेत सर्वोत्तम दूध प्रक्रिया उपकरणे असल्‍याने कामात मोठा फरक पडू शकतो. तुमच्याकडे खराब, स्वस्त, अकार्यक्षम दूध उपकरणे असल्यास ते तुमच्या दूध प्रक्रिया व्यवसायासाठी धोकादायक ठरू शकते. ज्यामुळे तुमच्या उत्पादन खर्चात कपात होते. तुमच्या दुधावर प्रक्रिया करणारी यंत्रे निवडण्यापूर्वी, तुमचा दुग्ध व्यवसाय समजून घेणे आवश्यक आहे आणि कोणत्या प्रकारची दूध प्रक्रिया यंत्रे सर्वात प्रभावी पद्धतीने फायदेशीर आहेत, ते पाहणे फार अवढ्याक आहे.
पाश्चरायझर्स:
कोणतेही उत्पादन तयार करताना पाश्चरायझेशन खूप महत्त्वाचे असते. पाश्चरायझर्स हे मुख्य दुधावर प्रक्रिया करणारे उपकरण आहे, जे रोगजनक जीवाणू नष्ट करण्यासाठी उत्पादनास उष्णता उपचार प्रदान करतात. हे उपकरण वापरण्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे उत्पादनाचे आयुष्य वाढवण्यासाठी आणि वापरासाठी उत्पादन सुरक्षित करणे, हा आहे.
दुधाच्या टाक्या:
दुधाच्या टाक्या प्रक्रिया व्यवसायातील दुधाच्या उत्पादनाशी संबंधित मुख्य घटक आहेत. दुग्ध व्यवसायात दुधाच्या टाकीचे विविध उपयोग आहेत. हे प्रमाणित प्रकारचे दूध, स्किम्ड दूध किंवा मलई साठवण्यासाठी वापरले जाते. प्री-स्टॅक टाक्या, अंतरिम टाक्या, दुधाच्या टाक्या आणि मिक्सिंग टाक्या तुम्हाला नेहमी सर्व आवश्यक वैशिष्ट्यांसह चांगल्या प्रमाणात दूध देतील.
चांगले दूध प्रक्रिया उपकरणे निवडणे महत्वाचे आहे जे पूर्णपणे मूळ, कमी देखभाल आणि वापरकर्त्यासाठी अनुकूल वैशिष्ट्यांसह ऑपरेट करणे सोपे असेल. प्रक्रिया उपकरणे आणि दूध रिसेप्शनची श्रेणी सर्वोत्तम कच्च्या मालासह बनविली पाहिजे. या पूर्ण झालेल्या श्रेणीमध्ये मशीनची विश्वासार्हता आणि उच्च कार्यप्रदर्शन मूल्यवान आहे, जे तुम्हाला तुमच्या दुग्ध व्यवसायाच्या प्रत्येक बाजूने वाढण्यास मदत करतात.

दुग्ध उपकरणे उत्पादक :

१. साई इंजीनीअरिंग प्रोजेक्ट्स
संपर्क व्यक्ती : देवा पाटील – प्रो.
पत्ता : २४१, NH ४, भारत बेंझ शोरूम जवळ, आंबप फाटा, ता.हातकणंगले, जि. कोल्हापूर.
दूरध्वनी क्र. : २३२८ – २२३२९८ / ९८२२५५७१९३

२. स्कायलार्क इंजीनियर्स
संपर्क व्यक्ती : एम. बी. गुरव ( प्रो.)
पत्ता : A – 21, मायानगरी, अल्फा लावल समोर, मुंबई – पुणे रोड, दापोडी, पुणे, महाराष्ट्र, भारत
दूरध्वनी क्र. : 9890169993 / 8378965042
ईमेल : slylarkpune09@gmail.com
वेबसाइट्स : http://www.skylarkpune.com

३ मिल्कन हेवी इंजिनिअरिंग प्रा. लि.
संपर्क व्यक्ती : श्री.सचिन भगत – प्रोप.
पत्ता : प्लॉट नंबर एस – ८, टी ब्लॉक, प्लॉट नंबर १०३, MIDC, भोसरी, पुणे – ४११०२६
दूरध्वनी क्र. : ०२० – ६६३०१५५५ / ९८६००८७८७५ / ७८७५४४४९५५
ईमेल : response@milkondairyequipment.com
वेबसाइट्स : http://www.milkondairyequipment.com

४ ओम मेटल्स आणि इंजिनिअर्स
संपर्क व्यक्ती : श्री.राजू बारावकर
पत्ता : १७०, ज्ञानेश्वर कॉलनी, एस.व्ही. इंजिनियरिंग कंपाउंड, आकुर्डी, पुणे – 411035.
दूरध्वनी क्र. : 9850846493 / 8888827830 / 92722 28397
ईमेल : omnetalspune@gmail.com
वेबसाइट्स : http://www.om-metals.com

५. गौडा इंजीनीरिंग
संपर्क व्यक्ती : श्री.हनुमंत पाटील
पत्ता : प्लॉट नं. 279, सेक्टर नं. 10, PCNTDA, MIDC, भोसरी, पुणे – 411026
दूरध्वनी क्र. : 9970446677 / 94223 28372
ईमेल : response@gaudadairyequipments.com
वेबसाइट्स : http://www.gaudadairyequipments.com